قوچانی با کدام سند فروغی را منجی وطن می داند؟

قوچانی با کدام سند فروغی را منجی وطن می داند؟ به گزارش کارکادو، قوچانی فروغی را ناجی ایران از تجزیه می داند، اما روشن نمی کند او با چه پشتوانه مردمی یا نظامی توانست بر تصمیم اشغالگران اثر بگذارد.



یادداشت مهمان_ عباس سلیمی نمین کارشناس ارشد رسانه؛ جناب آقای قوچانی مدیر مسئول محترم مجله «آگاهی نو» باسلام، محتوای جریده شماره 18 تحت مدیریت شما، خصوصاً سرمقاله تان با اتکا به نقل های یک سویه و بعضاً بیگانه با تاریخ و قواعد آن سبب تعجب است! چه طور می توانید صرفا با استناد به اظهارات محمدعلی فروغی و فرزندانش چنین قضاوت کنید که وی «منجی وطن» بوده است؟! به فرض که هیچ یک از مخاطبان شما بدنبال تحقیق درباره این شخصیت از منابع متنوع نباشند، اما قدر مسلم، این سؤال در اذهان آنان شکل خواهد گرفت که چنین فردی با چه پشتوانه ای در مقابل اراده بیگانگان و اشغالگران کشور ایستاده و وطن را از تهدیدات جدی نجات داده است. فرض کنید در اشغالگری شهریور 1320، بیگانه تجزیه و نابودی ایران را پی می گرفت. مگر جز این است که این متجاوزان دارای قدرت نظامی، سیاسی، تشکیلاتی و... بودند؛ بدین سبب در شرایط اشغال با چه پشتوانه ای اراده دشمن در هم شکسته می شود؟! آیا این به اصطلاح منجی در بین ملت دارای پایگاه تعیین کننده ای بوده و با استفاده از چنین موقعیتی مقاومت در مقابل اهداف شوم را ترویج کرده است؟ بعبارت دیگر، آیا از او مواضعی سراغ داریم که مردم را به ایستادگی در مقابل زیاده خواهی های مهاجمان به ایران دعوت کرده و بدین سان با اتکا به آگاهی ملت، بیگانه را برای رعایت حقوق ایرانیان تحت فشار قرار داده باشد؟ فرض کنید انگلیس به عنوان قدرت مسلط بر ایران راهبرد تجزیه را به منافع خود نزدیک می دید. آیا امثال فروغی به مردم در این مورد هشدار می کردند؟ همین طور رابطه وی با نیروی مسلح چه طور بوده است؟ آیا در حالیکه رضاخان از بدو ورود مهاجمان به کشور بدون توجه به ارتش قصد فرار داشت وی بر خلاف این رویه به حفظ همبستگی آن همت گماشت تا کشور مدافعانی غیور داشته باشد؟ پاسخ این پرسش ها و ده ها پرسش مانند آن، منفی است.
با کمال تأسف باید گفت از فروغی جمله یا عبارتی دال بر منکوب کردن تعدیات فاجعه آمیز اشغالگران به مال، ناموس، استقلال و... این ملُک و ملت نمی توان یافت؛ در حالیکه دعوت ملت به پذیرش خفت و خواری- مستقیم و غیر مستقیم- به وفور در تاریخ از او به ثبت رسیده و در همان زمان با واکنش های مردمی تندی روبه رو شده است.
شاید بتوان ادعا کرد که بارزترین و مشهورترین موضع برای منفعل ساختن ملت از پی گیری مطالباتش در صیانت از شأنیت خود و میهن از آنِ فروغی است. به قول مسعود بهنود، وی از خود، سخن های تأثر برانگیزی در این دوره به یادگار گذاشت:
«یک بار [در سخنانی در مجلس شورای ملی]، اشغال ایران توسط انگلیس و شوروی را چنین توصیف کرد: «می آیند و می روند، حوائجی دارند و با ما کاری ندارند...» بار دیگر روزی که مشغول صحبت در مجلس [با همین سیاق] بود ناگهان محمدعلی روشن که از آزادی خواهان بود و زجر حبس رضاخان چشیده، سنگی از میان تماشاچیان به طرف او پرتاب کرد (مجلس دقایقی به هم خورد)... یزدانبخش قهرمان، شاعر پرتوان خراسانی [در پاسخ به اظهارات رادیویی فروغی] این گونه سرود:
«دوش در رادیو می گفت رئیس الوزرا / آن که هیچش غم بیچاره ایرانی نیست
...
جان من گرچه سخندان و مصالح گوئی / بعمل کار برآید به سخندانی نیست
عهد صوفیگری و دوره ی عرفان بافی / روز هوچیگری و وقت غزلخوانی نیست
تو رئیس الوزرا هستی و این کار بزرگ / در چنین وقت بدین مفتی و ارزانی نیست
از سخنهای تو پیداست به قول سعدی / کالتماس تو بجز راحت نفسانی نیست
چون تو و چند تن دیگر آباد شدید / گر جهان زلزله گیرد، غم ویرانی نیست...»
(مسعود بهنود، از سید ضیا تا بختیار، سازمان انتشارات جاویدان، چاپ هشتم، 1378، صص 194-192)
سایر شعرا نیز اشعاری ضد فروغی دارند؛ همچون ادیب الممالک فراهانی، وی از فروغی این گونه در دیوانش یاد می کند:
«یهودی زاده ی بی نور و بی فروغش دان / که هم مغززکام است هم به ملک ذکاست»(رک: دیوان ادیب الممالک فراهانی)
همچنین ملک الشعرای بهار ابیاتی در نقد عملکرد فروغی دارد. (رک: دیوان ملک الشعرای بهار، تهران 1368، ج دوم، ص 1298)
سیاستمداران برجسته و ملیون حقیقی چون نخست وزیر نهضت ملی شدن صنعت نفت هم از منتقدان جدی محمدعلی فروغی بودند. دکتر محمد مصدق چه در دوران سفارت فروغی در آنکارا، که زمینه جدایی قسمتهایی از ایران و الحاقش به ترکیه را فراهم ساخت، و چه خدمات ویژه ای که به طرق مختلف به انگیسی ها می داد آشکارا و در صحن مجلس به وی می تازد:
«در جریان (جنگ) اول جهانی که تعدادی از دول از نظر تبلیغات و مصالح خودشان وجوهی در ایران به مصرف رسانیده اند دولت انگلیس هم برای حفظ منافع خود پول هایی خرج نمود... یکی از اقلام این مخارج را هم که ماژور مید قونسول انگلیس بمن گفت وجهی معادل شش هزار تومان بود که برای تعزیه داری حضرت سیدالشهداء گرفته و تا دینار آخر آنرا خرج کرده بودند. دولت انگلیس تمام پولهائی را که در آن جنگ برای پیشرفت سیاست خود در ایران خرج کرده بود از دولت مطالبه می نمود و دولت انکار می کرد تا این که مبحث تغییر سلطنت پیش آمد. محمدعلی فروغی نخست وزیر شد و ضمن نامه ای بسفارت انگلیس مطالبات آن دولت را تصدیق کرد. در مجلس ششم... نسبت بفروغی برای تصدیق دعاوی دولت انگلیس من اعتراض کردم.»(خاطرات و تألمات دکتر مصدق، صص 165-164)
این تعلق خاطر فروغی به لندن (که به یک وابستگی تشکیلاتی مرتبط بود) سبب می شود حتی هزینه هایی که انگلیسی ها برای تحریف اعتقادات مردم ایران کرده بودند تا از مقاومت و ایستادگی آنان در مقابل تهاجمات بیگانه کاسته شود را بطور رسمی به عهده گیرد. آیا به این گونه عملکردهای فروغی میتوان رنگ تعلق خاطر به مصالح ملی این دیار زد؟ فروغی به عنوان یکی از جهان وطنان برجسته، منافع سردمداران جهان سرمایه داری را ارجح می دانست؛ به همین دلیل به بهانه اینکه باید دل اشغالگران را به دست آورد تا پس از پایان جنگ جهانی با رعایت تمامیت ارضی ایران، این دیار را ترک گویند امتیازات بی حد و حصری به آنان می داد. بهنود در مورد این سخاوتمندی ها می نویسد:
«او ناگزیر به دادن امتیازات بسیاری به متفقین شد که اهم آنها تعهد برای تأمین احتیاجات نامحدود ریالی آنها بود. قرارداد چنان نوشته شده بود که بعدها ارتش آمریکا توانست با استناد به یک نامه نخست وزیر، به عنوان «مهمان انگلستان» وارد ایران شود و بمحض ورود تمام راه آهن سراسری و اداره آن از خلیج تا بحر خزر را به عهده بگیرد و خواهان کنترل بر بنادر جنوب و تمام امور حمل و نقل در داخل ایران شود.»(بهنود، مسعود، از سیدضیا تا بختیار، سازمان انتشارات جاودان، چاپ هشتم، اسفند ماه 1378، ص 192)
فروغی به خوبی بر این واقعیت واقف بود که هیچگاه انگلیس اجازه ماندن نیروهای شوروی و آمریکا در ایران را نخواهد داد؛ چونکه ماندن ارتش این دو کشور به مفهوم جدی شدن سهم خواهی آنان در نفت ایران بود که رضاخان با تمام توان طی دو دهه انحصار سلطه انگلیس بر نفت این دیار را پاس داشته بود؛ به همین دلیل تا کودتای 28 مرداد 1332 تحت هیچ شرایطی حتی آمریکا نتوانست سهمی در نفت ایران بیابد؛ بدین سبب باز گذاشتن دست بیگانه خصوصاً انگلیسی ها در ایران به بهانه کوشش برای حفظ تمامیت ارضی کشور خیانتی بیش نبود که مسعود بهنود نیز به آن اذعان دارد:
«اما مهم ترین بی تدبیری- و به تعبیری خیانت- دولت فروغی لغو انحصار بازرگانی خارجی کشور بود و آزاد گذاشتن خرید و فروش ارز... این در عمل گرانی و قحطی را دامنه یی گسترده داد، تا آن جا که نرخ ها 113 درصد ترقی کرد... امکانات گسترده ریالی در اختیار متققین قرار گرفت. با آشکار شدن عوارض این تصمیمات، دولت ناگزیر شد با انتشار چهارصد میلیون ریال اسکناس تازه، به قیمت وارد آوردن فشاری خرد کننده بر طبقات فقیر، مشکلات روزمره خودرا حل کند.»(همان، ص 193)
می توان گفت انتقاد از فروغی محدود به دکتر مصدق نبود و سایر سیاستمداران کهنه کار در جلسات، بطور رسمی عملکرد فروغی را تخطئه می کردند و استعفای وی را خواهان می شدند:
«در آن جلسه مشورتی جز دکتر مصدق که در رابطه با نحوه مواجهه با زیاده خواهی های دو کشور اشغالگر سخن گفت، تنها قوام بود که در رابطه با مسایل روز نیز به بحث و گفتگو پرداخت. دولت فروغی را متهم کرد که با سستی و تعلل، به زورگویی های آنان جلوه قانونی داده است، و به صراحت پیشنهاد کرد که این دولت جای خودرا به دولت قدرتمندی بسپارد که بتواند در مواجهه با زورگویی های روس و انگلیس بایستد.»(همان، ص 191)
البته افزایش قدرت خرید ریالی متفقین در ایران که بواسطه آن می توانستند مواد غذایی را از بازار جمع و سفره ملت را خالی کنند تنها خدمت فروغی برای کاهش هزینه بیگانه مهاجم نبود، وی حتی نیروهای مورد نظر انگلیس را به مناصب حساس کابینه خود گمارد:
«انگیسی ها از عجز و درماندگی رژیم بهره بردند، و در اینروزها با چند حرکت وضع خودرا تثبیت کردند، فروغی هر آنچه آنها می خواستند چشم بسته امضا می کرد. از آن جمله وارد کردن حسن مشرف نفیسی- وکیل شرکت نفت جنوب- در کابینه و سپردن وزارت دارایی به او بود. او فوراً نرخ لیره را نسبت به ریال دو برابر کرد...»(همان، ص 179)
این بدان مفهوم بود که بخش اعظم هزینه اشغالگر را ملت ایران پرداخت می کرد. در مسایل داخلی نیز فروغی به وعده خود برای برگزاری انتخابات آزاد وفادار نماند و حتی حاضر نشد استعفای جنایتکاری همچون سرپاس مختاری را بپذیرد، اما در نهایت زیر فشار شدید افکار عمومی و روزنامه های تازه و صاحب نامانی که کسان خودرا در زندان ها از دست داده بودند، فروغی ناگزیر شد به برکناری و حبس مختاری و نیرومند (رئیس زندان ها) و راسخ (رئیس بهداری) و... رضایت بدهد، (اما به واسطه) آهی (وزیر دادگستری) می کوشید در هر فرصت به بقیه عوامل رژیم اطمینان بدهد که قرار نیست دستگیری ها ادامه داشته باشد. سخن وی در باره سرپاس مختاری و زندان راحت او، موضوعی شد تا روزنامه ها ظاهرسازی ها و فریبکاری های دولت فروغی را افشا کنند.(همان، ص 191)
این تقابل شدید اقشار مختلف مردم با فروغی باعث شد که دولت وی بالاتر از 6 ماه دوام نیاورد.
جناب قوچانی! علیرغم این توصیفات از نگاه جامعه به فروغی، عنوان می کنید: «اما چه طور محمدعلی فروغی توانست همانند ققنوس باز گردد و ایران را از تجزیه و اشغال نجات دهد و کاری که نظامیان از آن عاجز بودند را با سیاسیون و دپیلمات ها انجام دهد.»!(آگاهی نو، شماره 18، بهار 1405، ص 18)
ادعای غریبی است! آیا میتوان تصور کرد که سیاستمداری بدون پشتوانه مردمی به عنوان کانون اتکای محوری حکمرانی، بتواند به حساب آید، خصوصاً آن که از قدرت سخت نیز بطورکامل بی بهره باشد؟! فروغی به سبب درخدمت پهلوی ها بودن و بواسطه تبعیت از راهبرد انگلیس محبوبیتی در بین اقشار مردم نداشت، که صرفا به مواردی از آن اشاره شد. اما در مورد نداشتن پشتوانه قوای مسلح تا بتواند از تمامیت ارضی کشور دفاع کند در این سر مقاله به شکلی سخن گفته شده که گویا ارتش قدرتمندی وجود داشته است، اما به سبب خیانت قزاقان رشد یافته به موازات رضاخان، ملت ایران این بازوی دفاعی خودرا از دست داده است:
«با وجود حمله و تجاوز متفقین ارتش پهلوی، خودسر و بدون اجازه شاه و نخست وزیر جنگ را رها کرده و سربازان را مرخص کرده بود؛ به همین علت رضاشاه در آن روزها از جانب ارتش احساس خیانت می کرد. همان ارتشی که او جایگزین دولت ساخته بود و بجای سیاستمداران به نظامیان اتکا کرده بود و حال می خواست همان نظامیان را که ترک مخاصمه کرده بودند مجازات کند:
«روز دوشنبه بیجاره نخجوان و ریاضی مورد تعرض اعلیحضرت شدند.» (1: 639)(آگاهی نو، ص15)
جناب قوچانی! شما به سبب اهمیت مبحث دو بار در سر مقاله خود به این مورد پرداخته اید و هر دو بار بر خلاف مستندات تاریخ به تبرئه پهلوی ها در این خیانت بزرگ همت گمارده اید؛ چونکه به درستی معترفید که اعلام ترک مخاصمه از جانب ایران در حالی که دشمن متجاوز از بمباران شهرهای ایران و پیشروی برای اشغال تمامی کشور دست بر نداشته بدین سبب که راه را بطورکامل برای اشغالگران هموار می ساخت یک خیانت بزرگ بود:
«مرحوم فروغی تلفن را برداشتند با ولیعهد، اعلیحضرت [بعد] خیلی [تندو] شدید [صحبت کردند] که اگر من باید مملکت را سر و سامان بدهم اینجوری نمی شود بدون اطلاع من کی سربازخانه ها را تعطیل کرده؟!»(2: 45) در حقیقت این یک خیانت ملی بود که ارتش بدون اجازه دولت و حتی پادشاه اعلام ترک مخاصمه کرد و دست از دفاع از وطن در مقابل تجاوز بیگانه کشید: «گویا رضاشاه هم خبر نداشتند... در حدود نهم شهریور رضاشاه آمد پایین [به شهر] در وزارت جنگ که در آن جا... نخجوان را حتی گویا یک کشیده زده بودند. ریاضی را هم پاگون هایش را کندند [و] فرستاد به زندان [چون] آن دوتا را در امر آزاد کردن سربازها مقصر می دانستند.»(2: 46) (آگاهی نو، ص 19)
اجازه بدهید این دو مبحث را جداگانه مورد تأمل و بررسی تاریخی قرار دهیم. به درستی اذعان می دارید که اعلام ترک مخاصمه به شکل یک سویه در حالیکه با مهاجمان به کشور عزیزمان ایران در این مورد به توافقی نرسیده بودیم و آنان به پیشروی در خاکمان و بمباران شهرها ادامه می دادند خیانت بود، اما این خیانت را به سران ارتش نسبت می دهید؛ در حالیکه اختلاف زیادی در روایات تاریخی در این مورد وجود ندارد. حتی محسن فروغی در نقل خاطرات پدر در مورد چگونگی پذیرش نخست وزیری در شهریور 1320 به صراحت به نحوه اتخاذ این تصمیم با حضور کلیه اعضای کابینه می پردازد:
«بعد رضا شاه ادامه می دهد: با همین وزرا کار کنید چون واقف به امور جاری و گذشته هستند. نهایت چون سهیلی زبان هر دوی آنها را می فهمد برود وزارت امور خارجه و عامری هم جای سهیلی در وزارت کشور بنشیند. در همان جلسه هیات وزیران، مذاکرات شروع می شود و شاه تاکید می کند که تشریفات ظاهری را فوراً انجام دهند و مذاکره با دو سفارتخانه را آغاز نمایند. در ضمن در همان جلسه برای ممانعت از خونریزی و خرابی تصمیم به ترک مخاصمه گرفته می شود. در همان وقت، سرلشکر ضرغامی که ستاد جنگ تشکیل داده بود احضار می شود و دستور ترک مخاصمه به وی ابلاغ می گردد تا او به کلیه لشکرها و پادگان ها ابلاغ نماید.»(ذکاء الملک فروغی و شهریور 1320، انتشارات علمی، تنظیم کننده: باقر عاقلی، چاپ دوم، 1370، ص 61)
جناب قوچانی! ندیدن این روایت که فرزند فروغی طی آن به صراحت دستور رضاخان در مورد ترک مخاصمه را منعکس می کند و اسناد فراوان دیگر حول این مورد که با یک جست وجوی ساده می توانست در دسترس شما قرار گیرد، با وجود اذعان به همراهی همه جانبه محمدعلی فروغی به عنوان رئیس الوزرا در همان روز اول انتصاب با این دستور رضاخان که شما آنرا به درستی خیانت خوانده اید، قابل تأمل است. فروغی در نخستین حضور در مجلس شورای ملی نیز به صراحت به این تصمیم رضاخان اشاره می کند و به تایید صریح آن می پردازد:
«دولت به پیروی [از] نیات صلح خواهانه اعلی حضرت همایون شاهنشاهی به نیروهای نظامی کشور هم اینک دستور می دهد که از هرگونه عملیات مقاومتی خودداری نمایند تا موجبات خونریزی و بی نظمی امنیت مرتفع شود و آسایش عمومی حاصل گردد.»(همان، ص 71)
محسن فروغی که در این ایام با پدرش هم راه است مسئله مصوب کردن ترک مخاصمه در هیات دولت را این گونه روایت می کند:
«پس از گرفتن رأی اعتماد و پایان جلسه مجلس به اتفاق وزیران عازم ساختمان وزارت خارجه شدیم و فورا جلسه هیات دولت به ریاست پدرم تشکیل شد. به قرار اطلاع، در این نشست، نخست وزیر و وزیر خارجه شرح ملاقات صبح خودرا با سفیر شوروی و وزیر مختار انگلیس به اطلاع هیات وزیران رسانیدند و برای ممانعت از اختلال در امر امنیت، پیشنهاد ترک مخاصمه مورد تصویب قرار گرفت و قرار شد نامه های در این مورد به سفارتین نوشته شود.»(همان، ص 72)
در زمینه ترک مخاصمه هرچند رضاخان پیشنهاد نداده، بلکه دستور صادر کرده بود و دیگر احتیاجی به طی چنین روندی نداشت، اما فروغی نیز در این وادی- چه در مجلس و چه در هیات دولت- برای خود کارنامه ای رقم می زند؛ خصوصاً آن که گزارش این اقدامات را به سفارتین اشغالگران منعکس می سازد. این عملکرد در حالیکه متجاوزان درحال بسط اشغال خود به سرتاسر کشور بودند به شکلی شاخص همراهی و هموار کردن راه آنان بود. در این خدمت به بیگانه رضاخان و فروغی احتیاجی به پنهان کاری یا دیگران را سپر این رسوایی قرار دادن نمی بینند؛ البته در ادامه این روایتگری روشن تر می شود که همه این تصمیمات مربوط به لندن است و شاه و نخست وزیر باید در مقابل آن کرنش و به تعبیری که در «آگاهی نو» آمده خیانت کنند. محسن فروغی در این مورد ادامه می دهد:
«پدرم بعد از صرف نهار مدتی به استراحت پرداخت. آنگاه همه دور او جمع شدیم تا از مذاکرات بامداد با سفیران خارجی باخبر شویم. سربسته اظهار داشت: حضرات، ایران را یک کشور اشغال شده می دانند و اعتقاد دارند هر نوع تصمیمی در اینجا منوط به اراده آنان است. قوای آنها درحال پیشروی است و قرار شد خواسته های خودشان را در پاسخ نامه اعلام کنند و اضافه کرد سفیر روس ذاتاً مردی آرام و منطقی بنظر می رسد ولی آلت دست این بولارد شده که دیپلماتی محیل و مرموز و بدذات است.»(همان، ص 74)
دیگر منابع و مستندات نیز طراح بودن لندن در اشغال ایران را به خوبی روشن می سازند و اینکه تبعیت کنندگان از سیاست انگلیس- چه در شاکله پنهان فراماسونری و چه در اکثر شبکه مدیران انگلوفیل- خودرا هماهنگ می کردند.
جناب قوچانی! شما بدون اشاره به این هماهنگی ها به این خیانت اذعان دارید، اما در تحریفی آشکار جای عوامل مجری سیاستهای لندن را تغییر می دهید تا در منجی تراشی خود با مشکل مواجه نباشید. اما در مورد خیانت دوم یعنی انحلال ارتش پیش از استقرار اشغالگران، پیش از اینکه نگاهی جامع تر به این مورد مهم تاریخی بیفکنیم یادآور می شویم که اگر در همان داستانهای یک سویه خود تأمل بیشتری می داشتید تصور نمی کردید مخاطب به سهولت با شما همراه خواهد شد. به این چند نکته در نقل های خود یک مرتبه دیگر توجه کنید:
1ـ در آنچه به نقل از فروغی آورده اید عبارت «بیچاره» آمده است: «روز دوشنبه بیچاره نخجوان و ریاضی مورد تعرض اعلیحضرت شدند(1: 639)» (آگاهی نو، شماره 18، ص 15) واژه «بیچاره» در مورد کسانی به کار گرفته می شود که در امری به ناحق مجازات شوند؛ بدین سبب فروغی با به کارگیری این عبارت، من غیر مستقیم موضع خودرا منعکس کرده است. 2ـ در باره این ادعا که رضاخان از انحلال ارتش باخبر نبوده در جمله ای که از فروغی نقل شده وی از کلمه «گویا» استفاده می کند؛ یعنی قضاوت دقیق خودرا به عنوان نخست وزیر و باخبر ترین فرد پس از شاه منعکس نمی سازد و قطعیت را به شکل غیر مستقیم در هاله ای از ابهام فرو می برد: «گویا رضاشاه هم خبر نداشتند...»(همان، ص 19) 3ـ در بند (پاراگراف) بعدی خبر از ناراحتی شدید فروغی از برخورد خشن رضاخان با دو تن از افسران است که مدعی اند آنان بدون هماهنگی با فرمانده خود به انحلال ارتش مبادرت ورزیده بودند: «نخست وزیر گرچه از اقدام خودسرانه و خائنانه سران ارتش عصبانی بود، اما با این اقدام رضاشاه هم مخالف بود: حدودا در حدود دو شب پس از داستان پاگون کندن، مرحوم فروغی حالشان به هم می خورد... آن حمله قلبی شدید آمد و بستری شدند و علتش را هم حدس می زدیم که همان حالت خشونت [رضاشاه] با دو افسر و پرخاش ها و این ها [باشد]...»(2: 47) (همان، ص 19)
جناب قوچانی! فروغی که در چند دوره نخست وزیری رضاخان جنایات هولناکی از او در مورد اقشار مختلف جامعه شاهد بود و هیچگاه دم برنیاورد، الا در مورد خویشاوندش اسدی- نایب التولیت آستان قدس رضوی- که در ادامه به آن باز خواهیم گشت، چه طور در مورد پاگون کندن و سیلی خوردن دو خائن این چنین رقیق القلب می شود؟! آیا نقل این روایت این هدف را دنبال نمی کند که مخالفت با روایتی کذب و مواجهه با دو بیچاره! را به ثبت رساند؟ 4ـ آخرین نکته در این مورد، خبر از برخورد خیلی تند فروغی با محمدرضا می دهید و اینکه چرا بدون اطلاع وی به عنوان نخست وزیر سربازخانه ها تعطیل می شود:
«فروغی نه فقط امور کشوری (دولت) را در دست گرفت بلکه وارد امور لشکری (ارتش) هم شد: «مرحوم فروغی تلفن را برداشتند با ولیعهد، اعلیحضرت [بعد] خیلی [تند و] شدید [صحبت کردند] که اگر من باید مملکت را سروسامان بدهم اینجوری نمی شود بدون اطلاع من کی سربازخانه ها را تعطیل کرده؟»(2: 45) (همان، ص 19)
اگر فروغی روایت پهلوی ها در مورد این خیانت تاریخی را قبول داشت چرا باید با ولیعهد تماس بگیرد و با وی در این زمینه خیلی تندی کند و اگر قبول نداشت چرا اعتراض خودرا متوجه رضاخان به عنوان تصمیم گیر اصلی و تابع محض انگلیسی ها و تصمیماتشان نمی کند؟ این تکنیک یادآور حکایت ملانصرالدین در مورد چموشی های گاوش است. روزی این حیوان از طویله می گریزد و ملا هر چه به دنبال اش می دود نمی تواند مهارش کند. عاقبت خسته و کوفته به طویله باز می گردد و آغاز به زدن گوساله اش می کند. اهل روستا معترض می شوند که گاو سرکشی کرده، چرا گوساله را می زنی؟ ملا در پاسخ می گوید شما نمی دانید. این گوساله اگر بزرگ شود و ادب نگردد خیلی بدتر و سرکش تر خواهد بود!
هرچند ولیعهد در این زمان بازرس کل ارتش بود و علی القاعده نمی توانست از چنین تصمیمات کلانی بی خبر باشد، اما پرخاش و تندی به وی بدین سبب نبوده که محمدرضا آمر یا حتی عامل چنین اقدامی بوده است، بلکه صرفا به سبب ترس از رضاخان بدین سان در صدد پررنگ تر کردن نقش خود در اداره کشور بر می آید وگرنه وی و کابینه اش بطورکامل بر حقیقت ماجرا وقوف داشتند. برای مثال، دکتر محمد سجادی- وزیر راه پهلوی اول و یکی از معتمدان وی- در یادداشت هایی تحت عنوان «پیش بینی واقعه سوم شهریور 1320» می نویسد: «روز ششم یا هفتم شهریور در حدود غروب بود که اعضای هیات دولت سوی کاخ روان گردید[ند]. همینکه جلوی در ورودی سعدآباد رسیدیم با تعجب دیدیم که اسکورت شاه آماده حرکت است و شاه نیز جلوی اتومبیل ایستاده و به یکی از افسران دستوراتی می دهد. جلو رفتیم و پرسیدیم: اعلیحضرت قصد کجا را دارند؟ شاه گفتند: چون روس ها به کرج نزدیک می شوند می خواهم پایتخت را به اصفهان انتقال دهم و حال نیز عازم اصفهان می باشم. همگی شاه را از این مسافرت برحذر داشتیم و گفتیم صلاح مملکت و صلاح ملت در این است که اعلیحضرت از تهران خارج نشوند، چون عواقب این کار بمراتب بدتر از ورود قشون شوروی به تهران است و اگر مردم بفهمند شخص اعلیحضرت از تهران خارج شدند... آشوب طلبان (مخالفان پهلوی ها) از فرصت بهره برده و بلوای عظیمی براه خواهند انداخت. شاه اظهارات ما را شنید و پرسید: واقعا این طور است؟ گفتیم بلی این طور است و صلاح اعلیحضرت در این است که منصرف شوند. در این وقت اعلیحضرت فقید فرمان داد والاحضرت ولایتعهد بیایند. اعلیحضرت فعلی بسرعت خودرا به پدر رسانده و رضاشاه فرمودند: فوراً به رئیس ستاد ارتش تلفن کن دستوراتی که صادر کرده بودند کان لم یکن بداند. ما راجع به این دستورات اطلاعی نداشتیم. وقتی اعلیحضرت بر تعجب ما واقف شد گفتند: بلی، به ستاد ارتش دستور داده بودند سربازان را مرخص نمایند تا روس و انگلیس بدانند ما با کسی سر جنگ نداریم. وقتی شاه این بیان را نمود همه در جای خود خشک شدیم. یعنی چه؟ چرا سربازان را مرخص نمودند، این کار مشکل بزرگی برای دولت بوجود خواهد آورد، چون سربازان گرسنه و بدون پول مجبور خواهند بود دست به غارت بزنند. به شاه عرض کردیم: بنظر ما صلاح نبود که سربازان مرخص شوند. اعلیحضرت فقید فرمودند: همچنین است. من برای همین به ولیعهد گفتم به ستاد تلفن نماید که آن دستور را کان لم یکن نماید، ولی بدانید تصمیم را شورای عالی جنگ گرفته است! شاه از مسافرت به اصفهان منصرف گردید ولی دستور کان لم یکن دیر صادر شده بود، چون سربازان ساعتی قبل، از باغ شاه و لشکر 2 مرخص شده بودند و در خیابان ها و کوچه ها پراکنده گردیدند.»(مکی، حسین، تاریخ بیست ساله، ج هفتم، انتشارات علمی، چاپ اول، 1363، ص 522 به نقل از سالنامه دنیا، شماره 13)
بنابراین در این خیانت امرای نیروهای مسلح نقشی نداشتند کما اینکه دادرسی ارتش طی گزارشی نخجوان و ریاضی را بی تقصیر اظهار کرد: «روز 25 شهریور بعد از استعفای شاه، دادرسی ارتش گزارشی در مورد بی تقصیر بودن آن دو نفر تهیه کرد و بعد از تصویب هر دو آزاد شدند و به مشاغل بالاتری ارتقاء یافتند.» (ذکاءالملک فروغی و شهریور 1320، ص 95)
اما باید دید ماجرای غوغا در کاخ سعدآباد چه بود و به چه ماجرایی باز می گشت. محسن فروغی در این مورد می نویسد:
«روز نهم شهریور بیشتر وقت پدرم و مشاورین او صرف مطالعه سوابق مربوط به یادداشت های دولتین شد، ولی در عوض در کاخ سعدآباد غوغایی به پا خاسته بود. به قرار اطلاع، شب گذشته و صبح آن روز رضاشاه از پادگان های تهران بازدید می کند. همه جا را خالی از سرباز و انبارهای خواربار را تخلیه شده و همه را به سرقت رفته می بیند... شاه از دیدن این مناظر اسفناک بشدت عصبانی می شود، به کاخ باز می گردد، و بدون اینکه خشم خودرا ظاهر سازد از سرلشگر ضرغامی رئیس ستاد سؤال می کند: بعد از مرخص کردن سربازان برای محافظت پادگان ها و مآلاً شهرها چه تصمیمی اتخاذ نموده اید؟ ضرغامی در پاسخ اظهار می دارد: در این مورد طرحی تهیه شده است که اگر اجازه فرمایید به اتفاق وزیر جنگ شرفیاب شده، طرح را به عرض برسانیم. شاه به آنها ساعت ده وقت می دهد تا در قصر سعدآباد حضور پیدا کنند. در ساعت موعود سرلشکر احمد نخجوان کفیل وزارت جنگ و سرلشکر عزیزالله ضرغامی کفیل ستاد ارتش در حالیکه پوشه ای زیر بغل داشت به حضور شاه می رسند و طرحی که شورایعالی نظام تصویب کرده بود تقدیم فرمانده کل قوا می کنند. تصمیم این بوده است که ارتش بجای سربازان وظیفه درحال حاضر سی هزار سرباز پیمانی با ماهی سی تومان استخدام کند تا جهت حفاظت سازمان های دولتی و ایجاد نظم و امنیت مورد استفاده قرار گیرند... آنچه در این مورد از زبان امیر موثق نخجوان شنیدم بازگو می کنم... صبح امروز رئیس ستاد و وزیر جنگ گزارش استخدام سه هزار سرباز پیمانی با ماهی سی تومان حقوق را به عرض شاه می رسانند. شاه قبل از اطلاع از مفاد گزارش، بدون اینکه خشم و غضب خودرا عیان نماید می گوید کلیه امضا کنندگان این طرح در ساعت سه پس از ظهر در سعد آباد حاضر باشند. در ساعت موعود تمام افسران امضاکنندگان طرح در سعدآباد حضور می یابند.»(همان، صص 92-88)
در سعدآباد همه افسران امضا کننده طرح استخدام سرباز پیمانی خصوصاً احمد نخجوان و علی ریاضی بشدت به باد کتک گرفته می شوند و بقیه ماجرا که همگان از آن مطلعند؛ بدین سبب اولاً در این مرحله بحث استخدام سرباز پیمانی در حد طرح است و اجرائی شدن آن منوط به تأیید شاه بود. ثانیاً رضاخان خود از امرای ارتش طرحی را مطالبه می کند که پس از آزادسازی سربازان برای اداره پادگان ها به اجرا گذاشته شود. ثالثاً پهلوی اول می توانست بجای برخوردهای وحشیانه با امرای خود و به اجرا درآوردن یک نمایش برای سرپوش گذاشتن بر یک خیانت بزرگ به ارتش و به صورت کلی به ملت ایران، طرح عرضه شده را تصویب نکند.
جناب قوچانی! برگشت محمدعلی فروغی به نخست وزیری در شهریور 1320 صرفا با اراده انگلیسی ها بود تا به شکلی جابجایی قدرت بین پدر و پسر صورت گیرد که حساسیت رقبای روسی و آمریکایی بر انگیخته نشود. در طول نزدیک به دو دهه استبداد رضاخانی چندین بار کوشش های آمریکا برای انعقاد قراردادی حتی در عرصه نفت شمال ایران به شکل خونینی ناکام گذاشته شده بود؛ به همین دلیل به صورت طبیعی از این دیکتاتور حاصل کودتای 1299 دل خوشی نداشتند و از خواست عمومی ایرانیان برای محاکمه وی استقبال می کردند. روس ها نیز به جهت سیاست خصمانه رضاخان با خود در قالب راهبردهای انگلیس و ایجاد خط دفاعی در مقابل اتحاد جماهیر شوروی، دل خوشی از او نداشتند و بطور قطع از محاکمه اش حمایت جدی می کردند؛ بنابراین رضاخان تلاش داشت پیش از رسیدن نیروهای ارتش سرخ، تهران را به سمت جنوب کشور ترک کند. هر چند هم زمان با ورود نیروهای متفقین به ایران و تضعیف دیکتاتوری رضاخانی انگلیسی ها تلاش کردند از نظر تبلیغاتی حساب خودرا از پهلوی اول جدا سازند، اما به صورت قطع تمایل نداشتند وی در ایران محاکمه شود؛ چونکه خیلی از اسرار انگلیسی ها فاش می شد و این مطلوب لندن نبود؛ به همین دلیل خارج شدن رضاخان از ایران و به روی کار آمدن محمدرضا بهترین گزینه برای آنان به حساب می آمد؛ شما با علم به این موضوعات در سرمقاله مدعی شده اید: «محمدعلی فروغی توانست همانند ققنوس باز گردد و ایران را از تجزیه و اشغال نجات دهد و کاری که نظامیان از آن عاجز بودند را با سیاسیون و دیپلمات ها انجام دهد.»(آگاهی نو، شماره 18، ص 18)
فروغی با اتکا به چه اهرم های قدرتی توانست ایران را از تجزیه و اشغال نجات دهد؟ فرض کنید وی اراده ای قوی برای ایستادگی در مقابل زیاده خواهی ها و از موضع برتر برخورد کردن با اشغالگران نداشت (که البته مستندات تاریخی عکس آنرا ثابت می کند) در این حال، چه طور می توانست متجاوزان را به رعایت مصالح ملی وا دارد؟ آنچه در این سر مقاله به آن مباهات شده امضای قراردادی خیلی خفت بار با متفقین است که حتی سلطنت طلبان نیز از آن یاد کرد مثبتی ندارند. برای مثال، هوشنگ نهاوندی- وزیر نقش آفرین پهلوی آخر- با همه تعلقاتش نمی تواند در این مورد از فروغی دفاع کند:
«تصویب قرارداد و جهت گیری فروغی سبب عدم محبوبیت شدید وی در بین اکثریت ایرانیان شد.»(نهاوندی، هوشنگ، محمدرضا پهلوی آخرین شاهنشاه، مترجم دادمهر، شرکت کتاب، لس آنجلس، 2013، ص 142)
براساس این قرارداد، همان گونه که اشاره شد، حجم عظیمی از هزینه های اشغالگری انگلیسی ها در ایران با این توجیه به ایرانیان تحمیل شد که از این راه توانسته ایم جلوی تجزیه ایران را بگیریم، در حالیکه هر باخبر از تاریخ معاصر بر این مساله واقف است که انگلیس به عنوان طراح اشغال ایران، در این مقطع بشدت مخالف هر گونه تجزیه طلبی بود؛ چونکه با حضور قوای روس و آمریکا هر حرکتی در این وادی، انحصار تسلط انگلیس بر نفت ایران را در هم می شکست؛ بدین سبب ادعای اینکه فروغی با دادن امتیازات خفت بار به انگلیسی ها جلوی تجزیه ایران را گرفت خیلی سست و بی اساس است. لندن حتی تا دوران نهضت ملی شدن نفت با ترفندهای متنوع اجازه نداد رقیبی بر سر سفره نفت ایران بنشیند؛ بنابراین با تجزیه ایران بشدت مخالف بود، چونکه آنرا هموارکننده راه نیل دیگر اعضای متفقین به نفت ایران می دانست؛ به همین دلیل زمانی که دکتر مصدق ضد انعقاد قرارداد نفتی در دوران اشغال موضع تندی در مجلس اتخاذ نمود مورد تکریم و تمجید وابستگان به شرکت نفت قرار گرفت:
«خاطره ی دیگری از او (فریزر) دارم که بد نیست آنرا هم در این جا نقل کنم... روز 13 اسفندماه 1323 که مابین من با تعدادی از وکلاء در مجلس سخنانی درگرفت که از جلسه خارج شدم و تصمیم گرفتم دیگر بمجلس نروم روز بعد اول وقت مصطفی فاتح معاون شرکت نفت ایران و انگلیس بمن تلفن نمود و گفت فردا عده ای شما را بمجلس خواهند برد... عصر همان روز هم ادیب فرزند ادیب الممالک فراهانی شاعر معروف از جانب کلنل فریزر نزد من آمد و همچنین پیام آورد که باز مزید تعجب گردید... این واقعه در جامعه به دو شکل مختلف تعبیر گردید: نظر تعدادی از هموطنان این بود که سانحه ی روز 15 اسفند زاده ی فکر دستگاه شرکت نفت بود ولی عده ی دیگر عقیده داشتند که شرکت مزبور میخواست در ازای مخالفت من با پیشنهاد «کافتارادزه» (نماینده ویژه مسکو برای انعقاد قرارداد نفت) و نیز برای طرح منع امتیاز نفت که بمجلس پیشنهاد کردم از من قدردانی کند. این تعبیر بیشتر با حقیقت تطبیق می کند.»(مصدق، محمد، خاطرات و تألمات مصدق، به تلاش ایرج افشار، انتشارات علمی، 1365، صص 132-131)
بنابراین ایادی انگلیس خصوصاً در شرکت نفت به شکل همه جانبه مراقب بودند که در فرصت بوجود آمده برای آمریکا و شوروی به سبب داشتن نیروی مسلح در ایران، آنان نتوانند انحصار نفت ایران را از کنترلشان خارج سازند.
جناب قوچانی! در چند فراز از نوشتار خود به شکلی وانمود می سازید که گویا فروغی توانسته این تسلط انگلیس ها بر ایران را به چالش بکشد و بر خلاف اراده آنان محمدرضا را به سلطنت رساند. این ادعا، هم بر خلاف مستندات تاریخی است و هم با آنچه از فروغی به ثبت رسیده در تناقض آشکار است. در حالیکه خود اذعان دارید که اشغالگران همه امور کشور را در کنترل خود داشتند چه طور امکان دارد در تعیین جانشین رضاخان به عنوان مهم ترین مسئله تا این حد منفعل باشند؟ البته نباید این مهم را از نظر دور داشت که با ورود قوای دیگر اعضای متفقین تصمیم سازی نمی توانست به سهولت در لندن غائی شود. با وجود تمرکز دستگاه دیپلماتیک این کشور بر تربیت محمدرضا از بدو انتصابش به ولیعهدی در شرایط اشغال به علل مختلف، انتقال قدرت از پدر به پسر آسان نبود؛ در همین حال زمان برای تصمیم گیری نیز خیلی محدود بود. لندن در فرصتی کوتاه هم باید رقبای متفقش را قانع می ساخت که در انتخاب محمدرضا منافع خاصی را دنبال نمی کند(بلکه پس از بررسی همه انتخابهای مطرح، در مورد وی به جمع بندی رسیده است) و هم محمدرضا را که با هدایت پرون و دیپلمات های انگلیس به ولنگاری خو کرده بود به مسئولیت پذیری وا دارد و مهمتر از تمامی جلب اعتماد درباریان به خصوص پدر و مادرش که از نزدیک به ابتلائاتش اِشراف داشتند؛ بنابراین از مناسب تر بودن برادر کوچکتر یعنی علیرضا برای سلطنت سخن به میان می آورند و اینکه نگرانی از این امر، با انتخاب نخست وزیری قوی رفع شدنی است؛ ازاین رو چگونگی بررسی همه گزینه ها ولو به شکل فرمایشی و در نهایت رسیدن به محمدرضا برای جایگزین رضاخان شدن یکی از مباحث مهم تاریخ پهلوی است. پیچیدگی این مسئله به میزانی بود که لندن در نهایت برای قانع ساختن رقبا، مجبور شد بحث انتخاب موقت را مطرح سازد؛ بدین صورت که محمدرضا به شکل موقت جایگزین پدرش شود و هر زمان خواستیم می توانیم وی را به سهولت عزل کنیم؛ با این ترفند مقاومت ها کم شد، کما اینکه بعدها روشن شد تحقیق درباره امکان برگرداندن طایفه قاجار به سلطنت یا حتی تغییر نظام سیاسی به جمهوریت بازی ای بیش نبود؛ بازی ای که پیش از آن در رساندن رضاخان به قدرت به اجرا در آمده بود. عباس میلانی ضمن اشاره به اسناد انگلیس می نویسد:
«شاید کلید ناکامی انگلیسی ها در یافتن بدیلی بجای محمدرضا شاه را باید در تلگرافی سراغ کرد که سفارت انگلیس درست روز پس از مراسم سوگند شاه به وزارت امور خارجه فرستاد. پیش از هر چیز بولارد به جنبه عملی کار اشاره نمود. می گفت «اگر شاه مناسب از کار در نیامد میتوان به آسانی از کار برکنارش کرد.» بعلاوه، به قول بولارد پذیرفتن مشروط بر آمدن محمدرضا شاه از این امتیاز برخوردارست که مطابق «با قانون اساسی ایران است» و در شرایط فعلی «راه حلی است که از تمامی بدیل های دیگر کم ضررتر است.»(میلانی، عباس، مروری بر شاه، نشر پرشین سیرکل، کانادا، 1392، ص 95)
با توجه به چنین اسنادی و ترسیم عقلایی شرایط اشغال و آنچه خود فروغی به آن اذعان دارد طرح ادعاهایی همچون به قدرت رسانده شدن محمدرضا توسط فروغی به رغم مخالفت انگلیسی ها خیلی سطحی است؛ بنابراین هم به نقل از او ادعا می شود که مردم با به روی دست بردن اتومبیل ولیعهد از کاخ تا مجلس به وی مشروعیت و ثبات دادند:
«اتومبیل اعلیحضرت را مردم رودست بردند به مجلس... مرحوم فروغی به ما گفتند سلطنت اعلیحضرت را مردم تثبیت کردند.(2: 54)(آگاهی نو، شماره 18، ص 20) برای جنبه مردمی دادن در باره به تخت پادشاهی رسیدن محمدرضا قصه پردازی های متضادی می شود که پرداختن به آنها از حوصله این بحث خارج است، اما همان گونه که اشاره شد، نهاوندی- وزیر پهلوی آخر- مدعی است بردن ولیعهد به مجلس در کمال اختفا صورت پذیرفت تا جاسوسان قدرت های اشغالگر جلوی رفتن وی به مجلس را نگیرند:
«فروغی نزد شاهپور محمدرضا رفت. وی را متقاعد ساخت که با لباس شخصی در اتومبیل ساده ای در کنارش قرارگیرد و راهی مجلس شود. وسیله نقلیه دیگری البسه تشریفاتی مقام سلطنت و نخست وزیر را حمل می کرد. هر دو اتومبیل بدون جلب نظر وارد محوطه مجلس شدند. شاهپور محمدرضا به اطاقی رفت که به کمک یکی از درباریان لباس رسمی و تشریفاتی خودرا به تن کند. فروغی در اطاق دیگر به همین کار پرداخت... در ساعت 15 و 30 (سه و نیم بعدازظهر) محمدرضاشاه پهلوی کاخ بهارستان را ترک کرد. خبر انجام این مراسم به سرعتی وصف ناپذیر در شهر پیچیده بود. جمعیتی عظیم در مقابل کاخ بهارستان اجتماع کرده بود. شاهزاده جوان حدودا محرمانه به مجلس آمده بود و الان پادشاه ایران در رُلس رویس سلطنتی و تشریفات متعارف، در بین ملتی که بهترین محافظانش بودند به کاخ سلطنتی باز می گشت.»(نهاوندی، هوشنگ، محمدرضا پهلوی؛ آخرین شاهنشاه، مترجم دادمهر، شرکت کتاب، لس آنجلس، 2013، صص 135-134)
غلامرضا افخمی- یکی از رجال عصر پهلوی- نیز با تکرار ادعای فروغی که امروز مردم سلطنت اعلیحضرت را تضمین کردند می گوید: «مردم حدودا شاه و کالسکه او را روی دست بلند کرده بودند.»(ر. ک: زندگی و زمانه شاه، ص 146)
باید توجه داشت که ادعاهایی همچون سرّی بودن زمان رفتن محمدرضا به مجلس شورای ملی با این جعل تاریخی سازگاری دارد که به رغم مخالفت انگلیسی ها با سلطنت محمدرضا، فروغی توانست با تدبیر شخصی خود در کمال پنهان کاری، چنین امر مهمی را رقم زند! از آن جا که این روایت سازی برخی متمایلان به سلطنت با عقل و اسناد سازگاری ندارد نویسنده کتاب «نگاهی به شاه» با وجود تعریف شدن در این قشر با این قصه پردازی های ابتدائی و خیلی سطحی همراه نشده است. ضمن اینکه آوردن سیاهی لشکر به جلوی مجلس پیش از مراسم می توانست برای محمدضا قوت قلب باشد، نه پس از مراسم. به همین دلیل عباس میلانی می نویسد:
«در مسیر حرکتش از کاخ به مجلس شورای ملی [یعنی دقیقاً عکس آنچه به نقل از فروغی روایت می شود] انبوهی از مردم در خیابان ها ایستاده بودند تا حمایت خودرا از شاه جوان نشان دهند. در مورد چند و چون حضور این جمعیت در راه شاه اتفاق نظری نیست. برخی بر آنند که حضورشان خودانگیخته بود و هدف دفاع از سلطنت را دنبال می کرد. در «پاسخ به تاریخ»، شاه ادعا می کند که با «تأیید و حمایت مردم بر تخت سلطنت» جای گرفت. بعضی از سفارت های غربی در آن زمان و برخی مفسران سیاسی ادعا کرده اند که مسیر را «جمعیت های استیجاری» که در سیاست کشورهایی چون ایران گاه نقشی کلیدی دارند پر کرده بود. بدون شک در آن زمان خیلی بودند کسانی چون علاء و فروغی که می خواستند روحیه ضعیف شاه را تقویت نمایند.»(میلانی، عباس، مروری بر شاه، نشر پرشین سیرکل، کانادا، بهار 1392، ص 103.)
بنابر این در این فراز به صراحت هم از کشورهای تعیین کننده در ایران به سخن می آید و هم از ایادی فراماسون وابسته به آنان. رقابت دول خارجی در ایران به شکلی بود که حتی افرادی چون فروغی به فکر جزئیات!! نیز می بودند تا انگلیسی ها در میدان رقابت گرفتار مشکل نشوند.
جناب قوچانی! در چند فراز از سر مقاله خود مدعی مطلبی متناقضید: «فروغی از پیشتازان مشروطه خواهی و بنیانگذاران پادشاهی پهلوی بود.»(آگاهی نو، ص 14) چه طور امکان دارد کسی صادقانه از مشروطیت دفاع کند و هم زمان بنیان گذار پهلوی به عنوان محصول کودتایی ضد نهضت مشروطه باشد؟! ملت برای مشروط کردن قدرت استبدادیِ یک وجهی قاجار، نهضتی را شکل داد و با استفاده از موقعیت نهادهای مدنی در این دوران توانست گام بلندی در راه توسعه سیاسی بردارد. انگلیسی ها ابتدا خط ایجاد انحراف در این نهضت که تهدیدی جدی ضد سلطه آنان بود، را پی گرفتند، اما نفوذ تشکیلاتی فراماسون ها از میانه راه که فرصت پرداختن جامع به آن در این مختصر نیست مطلوب واقع نشد؛ به همین دلیل با کودتای 1299 استبدادی چند وجهی حاکم شد و دیگر هیچ نشانی از مشروط بودن قدرت در ایران به قانون اساسی باقی نماند. چطور میتوان پذیرفت که فروغی با استبداد قاجار مخالفت دارد و با کوشش برای مشروط کردن قدرت جلوی دادن اعطای امتیازات به انگلیسی ها را بگیرد، اما هم زمان زمینه کودتایی را فراهم آورد که به شکل مطلق سلطه لندن بر ایران را فراهم سازد. چون جهان وطنی بودن فروغی را نفی نکرده اید امیدوارم زمینه ای فراهم سازید تا نقش فراماسون ها در ایجاد استبداد چند وجهی در ایران عصر پهلوی مورد کنکاش قرار گیرد؛ البته در این سرمقاله کوشش شده فروغی مخالف عملکرد پهلوی اول قلمداد شود: «فروغی زخم خورده پهلوی بود و در شرایط نیمه حصر به سر می برد و از مناصب حکومتی معزول و در خانه مستور بود.» (همان، ص 15)
در حالی که هیچ مطلب و سخنی علنی از فروغی ضد دیکتاتوری سیاه رضاخانی به ثبت نرسیده است، چطور میتوان وی را زخم خورده محصول کودتا قلمداد کنیم؟! آنچه سبب کنار گذاشته شدن او از رئیس الوزرایی شد جمله ای بطورکامل خصوصی ذیل نامه بستگان محمدولی اسدی بود: «در کف شیر نر خونخواره ای/ غیر تسلیم و رضا کو چاره ای» پلیس مخفی رضاخان به این نامه دست پیداکرد و فروغی خانه نشین شد؛ در این عبارت نیز وی در سال 1314 همگان را به تسلیم در مقابل رضاخان دعوت می کند. همان گونه که اذعان داشته اید در شهریور 1320 نیز پس از برگشت چند باره به رئیس الوزرایی، رضاخان حاضر نمی شود به استمداد دخترش توجه کند: «پدر دامادش اعدام و دامادش زندانی شد و در شهریور 1320 هنوز در زندان بود. همین مظالم پهلوی سبب شد که خانواده فروغی با برگشت او به قدرت مخالفت کنند. اما او دولتمرد ملی بود»(همان، ص 18) در این مورد چند نکته محل تأمل است: 1ـ وقتی رضاخان فردی را مورد غضب قرار می داد همه اعضای خانواده اش از هستی ساقط می شدند. 2ـ فروغی تا آن زمان که رضاخان در قدرت بود حتی در مورد دامادش که مطمئن بود صرفا به سبب فرزند محمدولی اسدی بودن 6 سال به نا حق در زندان بدترین شرایط را سپری ساخته است حاضر نشد اقدامی کند، به بیانی دیگر تا آخرین لحظه حاضر نشد با رضاخان در تقابل قرار گیرد و کمترین انتقادی از دیکتاتور به عمل آورد. 3ـ چه طور حفظ قدرت در خانواده رضاخان امر ملی قلمداد می شود، در حالیکه کارنامه فروغی و نوع تعاملاتش با دیکتاتور منحصر به این مقوله نیست و وی در تبعیت محض از برآمده کودتای سوم اسفند 1299 انگلیس، هیچ نوع شأنی برای خود قائل نبوده است؟!
جناب قوچانی! مدعی هستید که فروغی پیش از آزادی دامادش موجبات رهایی مصدق از زندان را فراهم ساخت. این ادعا که هدفش اعتبار بخشی به آخرین رئیس الوزرای رضاخان است بطورکامل کذب است. محمدرضا نیز ادعای مشابهی در مورد اینکه وی موجبات رهایی مصدق را فراهم آورد دارد که نخست وزیر نهضت ملی نفت این گونه پاسخ می دهد:
«بعد از خاتمه ی دوره ی ششم تقنینیه که دولت در انتخابات طهران هم دخالت نمود و من دیگر بمجلس نرفتم مدت سیزده سال در شهر طهران و احمدآباد بانزوا گذرانیدم. کسی را ندیدم و با احدی معاشرت ننمودم و در عین حال نفهمیدم مرا برای چه دستگیر کردند و به شهربانی آوردند و بهترین گواه پرونده های من است. در شهربانی سؤال کردم به چه تقصیر مرا این جا آورده اید؟ گفتند: تقصیری ندارید و باید در این جا بمانید. من و کسانم درخواستی از والاحضرت همایون ولیعهد وقت نکردیم. این درخواست از راه مسیو پرون تبعه سوییسی و یکی از دوستان ایام تحصیل اعلیحضرت شاهنشاه که در بیمارستان نجمیه بستری شده بود صورت پذیرفت.» (مصدق، محمد، خاطرات و تألمات مصدق، انتشارات علمی، چاپ اول، 1365، ص 338)
بنابراین مصدق ادعای محمدرضا را نمی پذیرد، اما اینکه فروغی در این مورد برای آزادی مصدق تلاشی کرده باشد از نظر تاریخی فاقد اعتبار است و هیچگاه نمی توان عزت نفس مصدق را با فردی چون فروغی مقایسه کرد. برای مثال، زمانی که مصدق به عنوان والی آذربایجان انتخاب می شود رضاخان به عنوان سردار سپه تلاش می کند که وی در ظاهر چنین مسئولیتی داشته باشد و در عمل عواملش عهده دار امور گردند، اما مصدق هیچگاه چنین خفت و تحقیری را نمی پذیرد و سریعاً به مرکز باز می گردد، اما فروغی خودرا ملعبه دست رضاخان قرار می دهد:
«رضا شاه می گوید: آقای ذکاءالملک، سمت شما در کابینه جدید، وزارت جنگ است: حقوق و مزایا مال شما، اداره کردن وزارتخانه با من. بدین سان مقام وزارت جنگ در کابینه مرحوم مستوفی به دستور رضاشاه به ایشان تفویض گردید. این کابینه سه بار ترمیم شد و در هر سه نوبت پدرم وزارت جنگ را عهده دار بود... پدرم با تعلیمات نظامی آشنا نبود و در مواجهه با این تشریفات دستپاچه می شد. گاهی با یک دست و زمانی با دو دست به احترام نظامیان پاسخ می داد... روزی در مسکو سرتیپ حصن الدوله شقاقی که آتاشه میلیتر [وابسته نظامی] بود نزد ما آمد و از پدرم دو هفته مرخصی خواست تا به پاریس مسافرت کند. امور وزارت جنگ در عمل با رضاشاه بود و پدرم کوچکترین مداخله ای در امور نداشت؛ به همین دلیل مرخصی حصن الدوله را موکول به تصویب تهران کرد.»(ذکاءالملک فروغی و شهریور 1320، صص 31-30)
جناب قوچانی! آیا فروغی نمی دانست چرا رضاخان چنین رشوه ای را به وی می دهد؟ همه آگاهان از تاریخ می دانند که یکی از راه های غارت منابع ملی توسط رضاخان دستگاه نظامی کشور بود. چرا فروغی اجازه می دهد از اعتبار علمی وی برای سوءاستفاده های کلان بهره گرفته شود؟ آیا این امر نیز به ایثار؟! در سطح ملی باز می گشت؟ آیا فروغی از نظر معیشتی وضعیت مناسبی نداشت که این گونه زمینه فریب مردم را فراهم می سازد؟ پاسخ منفی است. فروغی در منزلی با عرصه چهار هزار متر در مرکز تهران زندگی می کرد که پس از فوتش به وزارت بهداری برای تأسیس بیمارستانی به فروش رسید.(ر. ک همان، ص 43)
ضمناً وی از منابع مختلف درآمدهای کلان داشت؛ از جمله: «وزارت فرهنگ با ایشان قرار داد بسته بود که درکار کتب درسی نظارت کنند و در مقابل این نظارت ماهانه چهار صد تومان به ایشان پرداخت می شد.» (همان، ص 48)
بنابراین فروغی محتاج حقوق و مزایای وزارت جنگ نبود، پس چرا اجازه می داد صرفا وزیر جنگی بازیچه رضاخان باشد؟ برای نویسنده محترم سرمقاله راحت نخواهد بود که این گونه تعامل با پهلوی ها را ناشی از نگاه ملی وی القا کند؛ چونکه خود به صراحت به حیف و میل بودجه عمومی در سازمان نیروهای مسلح معترف است:
«پدرم اضافه کرد: حیف از بودجه کلانی که صرف ارتش شد. اگر نیمی از آن صرف عمران و آبادی شهرها می شد هم اکنون ایران گلستان بود.»(همان، ص 65)
جناب قوچانی! فروغی صرف نظر از دانشش در تعدادی عرصه ها، در زمینه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و... دارای کارنامه مقبولی نیست که بتوان وی را منجی ملت ایران قلمداد کرد. در تاریخ معاصر ایران آنهایی که در قالب پیوندهای تشکیلاتی از تعلق به وطن عدول کرده و رویکرد جهان وطنی را در پیش گرفته اند هیچگاه منشاء تحول نبوده اند. اگر شخصیت هایی چون امام خمینی و در امتداد ایشان، رهبر شهید توانستند ایران را از حلقوم پایگاه سرمایه داری خارج سازند بدین سبب بود که همه آمال این بزرگمردان در این مرز و بوم شکل گرفته بود. یادآور می شود که عملکرد فروغی در حوزه سیاست ورزی، ایران را میدان تاخت و تاز نژاد پرستان حاکم شده بر فلسطین اشغالی قرار داد و اگر نبود عملکرد این منجیان واقعی، از ایران مستقل دیگر نشانی باقی نمی ماند. برای مثال، در دهه 1340 صهیونیست ها چنان در ایران قدرت گرفتند که می توانستند سردبیر پر تیراژترین روزنامه ایران را عوض کنند:
««فرامرزی (سردبیر روزنامه کیهان) تند و گزنده می نوشت، با اسرائیل میانه ای نداشت، هرازگاه نیشی هم می زد و این کشور نوپا را زائده امپریالیسم آمریکا می خواند که می خواهد سرور خاورمیانه گردد... اولین دیدار من با فرامرزی، در خانه او همراه عافار بود، یکی از یادنرفتنی ترین دیدارهای دشوارم بود، او چپ و راست می پرسید و من باید پاسخ می دادم. پرسشها به گونة بازجوئی بودند، نه به هوس دانستن و آگاهی، هرچه پیش تر می رفتیم بر دشواریهای گفت و گو افزوده می شد و من بیشتر خودرا در منگنه ای یکسویه می دیدم. او تاریخ روشن یهود و دو هزار سال رنج گالوت و کشتارهای ددمنشانه هولوکاست را آنگونه که پیش آمده به راحتی نمی پذیرفت.» (عزری، مئیر، کیست از شما از همه قوم او- یادنامه، دفتر اول، اورشلیم، سال 2000، ترجمه ابراهیم حاخامی)
عبدالرحمن فرامرزی تلاش جناب سفیر برای پذیرایی از او در اسرائیل را ناکام می گذارد و همچنان به اطلاع رسانی دربارة برخی سودجویی های غیرانسانی صهیونیست ها در ایران ادامه می دهد: «در دوره دیگری ستیز کیهان با یهودیان ایران و اسرائیل با چاپ نوشته هایی نادرست، بر مبنای این که یک سوداگر یهودی شیرخشک فاسد وارد کرده و خیلی از بچه های بیگناه کشور بیمار شده اند بالا گرفت. بدنبال گسترش چنین گزارش نادرستی در رسانه ای پرتیراژ، سران انجمن کلیمیان در سفارت اسرائیل در ایران گرد هم آمدند و درخواست چاره جوئی و واکنشی شایسته کردند. به دنبال رایزنیهائی پرجنجال بر آن شدیم تا قدم نخست زورآزمائی را با درخواست پس گرفتن آبونمانها از روزنامه کیهان برداریم و با ندادن آگهیهای بازرگانی به آن روزنامه تا دو سه ماه آینده نیروی خودرا بیازمائیم. با همین شیوه کوشیدیم به روزنامه اطلاعات که رقیب سرسخت کیهان بود میدانی تازه بدهیم و نیازهای خودرا با این روزنامه برآوریم. کم و بیش دو ماه گذشت تا روزی یکی از بازرگانان همکیشمان که با ژاپنیها داد و ستدی گسترده داشت از جانب مصباح زاده پیامی برایمان آورد که نامبرده می خواهد دیداری با ما داشته باشد.» (همان، ص179)
بررسی صحت و سقم ادعای آقای عزری در مورد دروغ بودن اخبار کیهان بر مبنای سودجویی های غیرانسانی صهیونیست ها، چندان دشوار نیست. همه می دانند نفوذ سیاسی و اقتصادی صهیونیست ها در آن دوران به حدی بود که اگر نشریه ای حقایقی را در رابطه با فعالیتهای خلاف اسرائیلی ها می نوشت تحت فشار قرار می گرفت، چه رسد به اینکه موارد خلاف حقیقی را به آنها نسبت دهد. از این گذشته، اگر خبررسانی کیهان در مورد تخلفات سودجویان صهیونیست عاری از حقیقت بود جناب سفیر با طرح شکایت می توانست به سهولت این روزنامه را مورد پیگرد قرار دهد. اما پی گیری شیوه تحریم اقتصادی و توسل به ساواک، نشان از آن دارد که هدف اصلی جلوگیری از راه یابی حقایق به جراید بوده است و نه تصحیح یک خطا که حتی با درج یک توضیح می توانست برطرف شود. آقای عزری مغرورانه از به زانو درآمدن مصباح زاده - مدیر وقت روزنامه کیهان- سخن به میان می آورد؛ البته باید اذعان داشت عدم پایداری مدیر کیهان در مقابل فشارهای همه جانبه صهیونیست ها سبب می شود خیلی از نیروهای اهل فکر و نظر - که حاضر نبودند داستان پردازی های تاریخی و مظلوم نمایی هایی همچون «هولوکاست» را پذیرا شوند- روزنامه را ترک کنند: «همانروز کیهان بین المللی که به زبان انگلیسی چاپ می شد با بهره برداری از گزارش رادیو اهواز نوشته ای دو پهلو در ستایش عبدالناصر چاپ کرد. برموشه (مامور اطلاعاتی اسرائیل) کوشید پاکروان (رئیس ساواک) را به باردیگر خوانی ی آن نوشته فرا خواند، ولی با رفتن فرامرزی و جابجا شدن سردبیری تازه در روزنامه کیهان، داستان به پایان رسید.» (جلد 1، ص206) اعتراف جناب سفیر به اینکه حتی سلب آزادی مطبوعات را ماموران امنیتی اسرائیل به ریاست ساواک دیکته می کردند، هرچند برای ما ایرانیها بطور قطع خیلی تلخ است، اما این مورد را روشن می کند که چه طور نیروهای اهل اندیشه از صحنه حذف می شده اند.»(همان)
این نمونه تاریخی ثابت می کند که صهیونیست ها تا چه حد ایران را در کنترل خود داشتند و ادامه این روند چه وضعیت خفت باری را بر این مرزو بوم رقم می زد.
جناب قوچانی! اگر به علل سیاسی شأن بالای منجیان حقیقی را ترویج نمی نماییم دستکم شأن ملت ایران را با چنین منجی تراشی ها تنزل ندهیم!
جان من گرچه سخندان و مصالح گوئی / بعمل کار برآید به سخندانی نیست عهد صوفیگری و دوره ی عرفان بافی / روز هوچیگری و وقت غزلخوانی نیست تو رییس الوزرا هستی و این کار بزرگ / در چنین وقت بدین مفتی و ارزانی نیست از سخنهای تو پیداست به قول سعدی / کالتماس تو بجز راحت نفسانی نیست چون تو و چند تن دیگر آباد شدید / گر جهان زلزله گیرد، غم ویرانی نیست... (مسعود بهنود، از سید ضیا تا بختیار، سازمان انتشارات جاویدان، چاپ هشتم، 1378، صص 194-192) سایر شعرا نیز اشعاری ضد فروغی دارند؛ همچون ادیب الممالک فراهانی، وی از فروغی اینگونه در دیوانش یاد می کند: یهودی زاده ی بی نور و بی فروغش دان / که هم مغززکام است هم به ملک ذکاست (رک: دیوان ادیب الممالک فراهانی) همین طور ملک الشعرای بهار ابیاتی در نقد عملکرد فروغی دارد. همگی شاه را از این مسافرت برحذر داشتیم و گفتیم صلاح مملکت و صلاح ملت در این است که اعلیحضرت از تهران خارج نشوند، چون عواقب این کار بمراتب بدتر از ورود قشون شوروی به تهران است و اگر مردم بفهمند شخص اعلیحضرت از تهران خارج شدند...

منبع:

1405/08/29
12:02:23
0.0 / 5
9
تگهای خبر: ارز , اقتصاد , بازار , تاریخی
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
X
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
عقیده شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
عقیده:
سوال:
= ۲ بعلاوه ۲
karkado فروش کادو و انتخاب انواع کادویی
کارکادو، همراه شما در انتخاب بهترین هدیه برای عزیزانتان
پربیننده ترین ها

پربحث ترین ها

جدیدترین ها